“Understanding is everything: wij als hulpverleners moeten onze cliënten kunnen begrijpen, en zij ons ook.” Voor Katrien Vandenrijt, maatschappelijk werker bij de Afdeling Welzijn van Stad Genk, is dat dé basis voor goede begeleiding.
Genk is een van de meest diverse steden van Vlaanderen. In een stad waar bijna honderd verschillende nationaliteiten samenkomen, is duidelijke communicatie onmisbaar; zeker voor nieuwkomers die hun weg nog moeten vinden. Wanneer ze recht hebben op financiële steun of met andere vragen zitten, komen ze terecht in het Sociaal Huis Portavida (vroeger het OCMW Genk) of in het stadhuis. Daar begeleidt een maatschappelijk werker hen bij praktische zaken. “Dat gaat van financiën en wonen tot zorg en kinderen. Mensen jonger dan 65 jaar ontvangen we in het Sociaal Huis Portavida. Wie 65 jaar of ouder is, komt naar het stadhuis. Zeker in de eerste periode moeten mensen veel regelen,” vertelt Katrien.
Juist dan kan taal een grote drempel zijn. Veel nieuwkomers spreken weinig of geen Nederlands wanneer ze bij welzijnsmedewerkers van Stad Genk aankloppen. “Als iemand niet goed begrijpt wat er wordt verwacht, kunnen er misverstanden ontstaan,” zegt Katrien. “Dan loopt de begeleiding trager of blijven rechten onbenut.”
Informatie delen in eigen taal
Om die drempel te verlagen, startte stad Genk met groepssessies voor nieuwkomers. Deze groepssessies zijn medegefinancierd door de Europese Unie. Tijdens deze sessies krijgen zij uitleg over het leven in Genk en de ondersteuning waar ze beroep op kunnen doen. “Als een maatschappelijk werker alles individueel moet uitleggen, mis je soms belangrijke zaken. In een groep vertel je het in één keer en kunnen deelnemers direct vragen stellen en van elkaar leren.”
Tijdens deze sessies zijn ook tolken aanwezig. Terwijl Katrien en haar collega’s uitleg geven, vertaalt de tolk alles live voor de groep. “De reacties daarop zijn heel positief. Mensen vinden het fijn dat ze vanaf het begin in hun eigen taal uitleg krijgen over hun rechten en wat wij voor hen kunnen betekenen.”
De impact van een tolk
Voor Katrien is een tolk meer dan een praktische oplossing. Een tolk helpt om vertrouwen op te bouwen, vooral in het eerste contact. “Wanneer mensen net in België zijn, moeten ze persoonlijke informatie delen en tegelijk snappen hoe onze systemen werken,” zegt ze. “Dan volstaan handen en voeten of een vertaalapp meestal niet.”
Het verschil met een tolk merkt ze dan ook meteen in gesprekken. “Als ik zeg: we gaan een tolk bellen, zie je opluchting. Mensen kunnen eindelijk in hun eigen taal uitleggen wat er speelt. Daardoor verdwijnt de afstand en stellen ze zich meer open.”
Sneller een tolk via Global Talk
De Afdeling Welzijn werkte al met de sociale tolkendienst van het Agentschap Integratie en Inburgering, maar liep tegen beperkingen aan. “Sommige talen zijn moeilijk beschikbaar,” vertelt Katrien. “Bijvoorbeeld Tigrinya, daar zijn weinig tolken voor en die moesten we vaak drie werkdagen op voorhand reserveren.” Daarom kwam ze bij Global Talk terecht, eerst als tijdelijke oplossing en inmiddels als structurele samenwerking.
Wanneer het kan, doen Katrien en haar collega’s beroep op de sociale tolkendienst. “Maar als we niet vooraf kunnen reserveren of weten dat een taal moeilijk wordt, werkt Global Talk het beste,” zegt Katrien. “De app Tasnet is gebruiksvriendelijk en als je belt, krijg je snel iemand te pakken.” Katrien brengt dat actief onder de aandacht bij collega’s, zodat de drempel om een tolk te bellen laag blijft.
Begrijpen is de basis
Helaas merkt Katrien dat tolkinzet in België niet overal gebruikelijk is. “Wij mogen tolken inzetten omdat mensen recht hebben op ondersteuning vanuit de Afdeling Welzijn. Vaak lukt dat niet zonder tolk,” legt ze uit. Maar bij de andere officiële diensten gelden de officiële talen en moeten inwoners zelf een vertaler meebrengen. Dat kan frustrerend zijn. “Bij iemand met een fysieke beperking zorgen we ook voor toegankelijkheid. Een andere taal kan net zo goed een drempel zijn waardoor iemand zijn rechten niet kan opnemen.”
Gelukkig ziet Katrien in Genk een positieve evolutie: “Ik ben trots dat we tolken als iets vanzelfsprekends zijn gaan beschouwen”. Volgens haar helpt dat niet alleen cliënten, maar ook medewerkers. Voor andere gemeenten ligt daar een belangrijke les. Tolken inzetten is geen luxe, maar een voorwaarde voor goede dienstverlening in een diverse samenleving. Zoals Katrien het zelf samenvat: “Als we elkaar niet begrijpen, kunnen we elkaar ook niet écht helpen.”